Tổng quan về huyện Phú Bình trước sáp nhập
Huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, là một trong những huyện đồng bằng hiếm hoi của tỉnh, có vị trí chiến lược quan trọng trong phát triển nông nghiệp và kết nối giao thương với các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ. Huyện được thành lập vào năm 1968, có diện tích 243,37 km² và dân số khoảng 165.579 người.
Với địa hình tương đối bằng phẳng, đất đai màu mỡ, hệ thống thủy lợi phát triển và khí hậu ôn hòa, Phú Bình là vùng đất phù hợp để sản xuất nông nghiệp ổn định. Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh tế tại huyện này vẫn chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp truyền thống, trong khi ngành nghề phụ và công nghiệp chưa phát triển mạnh. Dân số có xu hướng tăng chậm, một phần do di cư lao động đến các vùng đô thị lớn và khu công nghiệp lân cận như Thái Nguyên, Bắc Giang hoặc Hà Nội.
Ranh giới hành chính:
-
Phía Đông giáp huyện Hiệp Hòa (Bắc Giang)
- Phía Tây giáp huyện Phú Lương và thành phố Thái Nguyên
- Phía Nam giáp huyện Yên Phong (Bắc Ninh)
- Phía Bắc giáp huyện Sóc Sơn (Hà Nội) và huyện Võ Nhai
Nhờ vị trí tiếp giáp với nhiều tỉnh thành trọng điểm, Phú Bình có tiềm năng trở thành cửa ngõ kinh tế quan trọng của Thái Nguyên với vùng Đồng bằng sông Hồng. Hệ thống sông Cầu, sông Công và các kênh mương nội đồng tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất lúa nước, rau màu, và các loại cây công nghiệp ngắn ngày.
Đơn vị hành chính
Trước khi sáp nhập, huyện Phú Bình bao gồm 1 thị trấn là Hương Sơn và 19 xã gồm: Bàn Đạt, Bảo Lý, Đào Xá, Điềm Thụy, Dương Thành, Hà Châu, Kha Sơn, Lương Phú, Nga My, Nhã Lộng, Tân Đức, Tân Hòa, Tân Kim, Tân Khánh, Tân Thành, Thanh Ninh, Thượng Đình, Úc Kỳ, Xuân Phương.

Hạ tầng và các điểm nổi bật
Cơ sở hạ tầng
Trước sáp nhập, huyện Phú Bình có hệ thống hạ tầng cơ bản, đáp ứng được nhu cầu dân sinh và sản xuất nông nghiệp nhưng chưa đồng đều giữa các xã. Hệ thống giao thông đường bộ đã được cải thiện đáng kể, nhiều tuyến đường huyện lộ, liên xã được bê tông hóa, giúp kết nối thuận tiện giữa trung tâm hành chính tại thị trấn Hương Sơn với các vùng sản xuất, các chợ đầu mối và các tỉnh lân cận.
Tuy nhiên, hạ tầng giao thông liên kết vùng và giao thông nông thôn tại một số xã vẫn còn hạn chế, nhất là trong mùa mưa bão. Các tuyến đường chính như QL37, đường tỉnh DT261, đường liên kết vùng đi Bắc Giang – Bắc Ninh đã và đang trong quá trình nâng cấp để phục vụ cho việc thu hút đầu tư vào địa bàn huyện.
Về điện – thủy lợi – viễn thông, 100% các xã trong huyện đã được phủ điện lưới quốc gia và có hệ thống thủy lợi nội đồng cơ bản đảm bảo nhu cầu tưới tiêu cho vụ lúa đông xuân và hè thu. Các trạm bơm, hồ chứa nước nhỏ được đầu tư dàn trải tại các vùng trọng điểm sản xuất. Hạ tầng viễn thông – công nghệ thông tin được phủ rộng tới tận các xã vùng sâu, đảm bảo khả năng tiếp cận thông tin và các dịch vụ công trực tuyến cho người dân.

Kinh tế
Nông nghiệp vẫn là nền tảng chính trong cơ cấu kinh tế huyện Phú Bình trước sáp nhập. Với diện tích đất nông nghiệp chiếm tỷ lệ cao, Phú Bình tập trung sản xuất lúa nước, cây màu, rau an toàn và cây công nghiệp ngắn ngày. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng – vật nuôi cũng đang được đẩy mạnh với nhiều mô hình trồng rau sạch, chăn nuôi tập trung, trồng cây ăn quả và sản xuất thủy sản tại các xã ven sông.
Dù có nhiều điều kiện thuận lợi, tốc độ tăng trưởng kinh tế của huyện không cao và chưa đồng đều, phần lớn do thiếu động lực từ công nghiệp – dịch vụ. Các ngành nghề phụ phát triển cầm chừng, quy mô hộ gia đình nhỏ lẻ, sản phẩm chưa có sức cạnh tranh cao trên thị trường. Những làng nghề truyền thống như mộc, tương nếp, chè, mây tre đan, nuôi ngựa... vẫn duy trì được hoạt động nhưng đang đứng trước nguy cơ mai một do thiếu nhân lực trẻ kế thừa.
Làng nghề truyền thống
Một trong những làng nghề tiêu biểu của huyện là làng nghề mộc Phương Độ (xã Xuân Phương) và làng mộc An Châu (xã Nga My), nơi vẫn duy trì sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ, nội thất, cửa, bàn ghế dân dụng. Dù quy mô không lớn như các vùng mộc nổi tiếng, các sản phẩm mộc của Phú Bình vẫn được ưa chuộng nhờ chất lượng ổn định và tay nghề truyền thống.
Làng nghề tương nếp Úc Kỳ là nét độc đáo trong văn hóa ẩm thực địa phương. Tương ở đây được làm từ nếp cái hoa vàng, kết hợp quy trình ủ truyền thống, có hương vị đặc trưng và đang được khai thác để xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng của huyện.

Di tích, danh lam thắng cảnh
Huyện Phú Bình không phải là trung tâm lớn về du lịch, nhưng vẫn sở hữu một số danh thắng và di tích có giá trị văn hóa – tín ngưỡng đặc sắc, tạo nên điểm nhấn trong không gian văn hóa của địa phương.
Khu du lịch sinh thái Hồ Kim Đĩnh, nằm trên địa phận xã Tân Hòa, là điểm đến hấp dẫn cho các hoạt động nghỉ dưỡng và vui chơi cuối tuần. Cảnh quan hồ nước trong lành, bao quanh bởi rừng và đồng lúa, tạo không gian thư giãn lý tưởng cho người dân trong vùng. Dù chưa được đầu tư bài bản, nơi đây vẫn thu hút các đoàn du khách nhỏ, đặc biệt vào dịp hè.
Về mặt tâm linh, chùa Cầu Muối và chùa Hộ Lệnh là hai địa chỉ được nhân dân trong vùng thường xuyên lui tới. Những ngôi chùa này không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo mà còn mang dấu tích lịch sử lâu đời, đóng vai trò trong đời sống văn hóa, tâm linh của người dân Phú Bình.



Định hướng phát triển năm 2030, tầm nhìn năm 2050
Giai đoạn đến năm 2030
Trong giai đoạn từ nay đến năm 2030, huyện Phú Bình đặt mục tiêu xây dựng một vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao gắn với đô thị hóa nông thôn, đồng thời từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa. Trong đó, ưu tiên số một là tận dụng lợi thế về đất đai, địa hình bằng phẳng và vị trí tiếp giáp vùng kinh tế trọng điểm như Bắc Giang, Bắc Ninh để thu hút đầu tư và phát triển các cụm công nghiệp sạch, công nghiệp phụ trợ và dịch vụ logistic.
Các khu như KCN Điềm Thụy, Cụm công nghiệp Hà Châu – Tân Đức – Bàn Đạt đang là những hạt nhân thúc đẩy phát triển công nghiệp – đô thị tại huyện. Cùng với đó là quy hoạch lại các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung, sản xuất chè hữu cơ, rau an toàn, cây ăn quả và chăn nuôi khép kín phục vụ thị trường nội địa và xuất khẩu.
Phú Bình cũng hướng đến phát triển du lịch sinh thái kết hợp trải nghiệm làng nghề, nâng cấp hạ tầng nông thôn, cải thiện chất lượng trường học, trạm y tế, trung tâm văn hóa. Cải cách hành chính theo hướng "chính quyền số – dịch vụ số" là một phần trong chiến lược phát triển bền vững giai đoạn này.

Xem thêm: Bản đồ quy hoạch Huyện Phú Bình
Tầm nhìn đến năm 2050
Đến năm 2050, huyện Phú Bình được định hướng trở thành vùng đô thị vệ tinh hiện đại, gắn kết chặt chẽ với chuỗi đô thị công nghiệp phía Đông tỉnh Thái Nguyên. Huyện sẽ hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, mở rộng giao thông liên vùng và trở thành cầu nối giữa Thái Nguyên với Bắc Giang – Bắc Ninh – Hà Nội.
Các làng nghề truyền thống sẽ được quy hoạch lại, từng bước chuyên nghiệp hóa sản xuất, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc sản phẩm và liên kết du lịch cộng đồng. Hệ thống nông nghiệp sẽ chuyển hẳn sang nông nghiệp công nghệ cao – nông nghiệp số, kết hợp bảo vệ môi trường và nâng cao thu nhập bền vững cho người dân.
Về xã hội, Phú Bình hướng tới một mô hình huyện thông minh, trong đó chuyển đổi số được áp dụng toàn diện vào hành chính, giáo dục, y tế và kinh doanh. Huyện sẽ chú trọng xây dựng đội ngũ lao động kỹ thuật, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp nông thôn và tạo môi trường sống xanh, an toàn, đáng sống cho người dân.