Tổng quan về huyện Lục Yên
Huyện Lục Yên nằm ở phía Bắc tỉnh Yên Bái, cách thành phố Yên Bái khoảng 100 km, cách Hà Nội khoảng 270 km. Đây là địa bàn có vị trí chiến lược, tiếp giáp nhiều tỉnh trung du và miền núi phía Bắc.
- Diện tích tự nhiên: 810,01 km²
- Dân số: 108.817 người (tính đến năm 2019), mật độ khoảng 134 người/km²
- Trung tâm hành chính đặt tại thị trấn Yên Thế
Vị trí địa lý, ranh giới hành chính:
- Phía Đông giáp huyện Hàm Yên (Tuyên Quang)
- Phía Tây giáp huyện Văn Yên (Yên Bái) và Bảo Yên (Lào Cai)
- Phía Nam giáp huyện Yên Bình
- Phía Bắc giáp huyện Bắc Quang và Quang Bình (Hà Giang)
Địa hình chủ yếu là đồi núi trung bình và thấp, xen kẽ thung lũng hẹp, độ cao dao động từ 100 đến 1.000 m. Khí hậu thuộc vùng nhiệt đới gió mùa, lượng mưa trung bình khoảng 2.000 mm mỗi năm, thuận lợi cho phát triển nông – lâm nghiệp và khoáng sản.
Đơn vị hành chính
Huyện gồm 24 đơn vị cấp xã:
- Thị trấn Yên Thế (huyện lỵ).
- 23 xã: An Lạc, An Phú, Động Quan, Khai Trung, Khánh Hòa, Khánh Thiện, Lâm Thượng, Liễu Đô, Mai Sơn, Minh Chuẩn, Minh Tiến, Minh Xuân, Mường Lai, Phan Thanh, Phúc Lợi, Tân Lập, Tân Lĩnh, Tân Phượng, Tô Mậu, Trúc Lâu, Trung Tâm, Vĩnh Lạc, Yên Thắng.
Hạ tầng và các đặc điểm nổi bật
Cơ sở hạ tầng
- Giao thông: có tuyến tỉnh lộ và quốc lộ kết nối các xã với huyện lỵ và các vùng lân cận. Hệ thống đường nội bộ đang được cải thiện.
- Cơ sở hạ tầng đô thị:Thị trấn Yên Thế là trung tâm hành chính, thương mại, dịch vụ, giáo dục và y tế.
Kinh tế
- Nông – lâm nghiệp: trồng lúa, ngô, cây ăn quả, chăn nuôi nhỏ lẻ, khai thác gỗ và lâm sản.
- Khoáng sản & khai thác đá quý: Lục Yên nổi tiếng với các mỏ ruby, spinel và tourmaline; ngành khai khoáng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế .
- Tiểu thủ công nghiệp & làng nghề: chế biến nông sản, thủ công mỹ nghệ, dệt thổ cẩm, chế tác đá quý nhỏ quy mô địa phương.
- Dịch vụ – thương mại: thương mại địa phương phát triển trong thị trấn, nhiều dịch vụ hỗ trợ khai khoáng, du lịch và dân cư.
Làng nghề truyền thống
Trên địa bàn huyện Lục Yên hiện có 4 làng nghề truyền thống đã được công nhận, bao gồm:
- Làng nghề chế tác đá mỹ nghệ tại thôn 1, xã Tân Lĩnh
- Làng nghề chế tác đá mỹ nghệ tại thôn Cây Mơ, xã Liễu Đô
- Làng nghề thêu dệt thổ cẩm tại thôn 2 Túc, xã Phúc Lợi
- Làng nghề sản xuất tranh đá quý tại tổ 7, thị trấn Yên Thế
Di tích – Lễ hội
Huyện Lục Yên là địa phương có tiềm năng du lịch phong phú, kết hợp giữa giá trị văn hóa – lịch sử và cảnh quan tự nhiên đặc sắc tiêu biểu:
- Chùa tháp Hắc Y: Di tích gắn liền với huyền sử Phật hoàng Trần Nhân Tông.
- Đền Đại Cại: Công trình tín ngưỡng truyền thống mang ý nghĩa lịch sử địa phương.
- Suối Tiên, suối Ngọc Bích: Dòng nước trong xanh, cảnh sắc hữu tình.
- Thác Nà Kèn: Thác nước nguyên sinh, thu hút du khách khám phá.
- Hang Mực, hang Đèn Lồng: Hệ thống hang động đá tự nhiên kỳ thú.
- Bình nguyên xanh – Khai Trung
- Chợ đá quý Lục Yên
Định hướng phát triển đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050
Mục tiêu đến năm 2030
- Thu nhập bình quân đầu người tăng 1,5–2 lần;
- Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp đạt ≥ 50%;
- > 70% xã đạt chuẩn nông thôn mới;
- Xây dựng Yên Thế trở thành đô thị loại V, xanh – văn minh;
- Du lịch đá quý & trải nghiệm văn hóa đạt 100.000–150.000 lượt khách/năm.
Tầm nhìn đến năm 2050
- Trung tâm khai thác – chế tác đá quý – du lịch sinh thái: trở thành điểm đến nổi bật trong hệ thống du lịch Tây Bắc.
- Kinh tế đa ngành – bền vững: kết hợp nông nghiệp sạch, khoáng sản, thủ công mỹ nghệ và dịch vụ văn hóa.
- Giữ gìn văn hóa dân tộc & cảnh quan thiên nhiên: lễ hội, phong tục, kiến trúc, ruộng bậc thang và mỏ đá được bảo tồn.
- Ứng phó biến đổi khí hậu: tái tạo rừng, xử lý môi trường sau khai thác, quản lý nước và trồng cây xanh đô thị.
- Xã hội tri thức & số hóa: y tế – giáo dục trở thành nền tảng chất lượng, chính quyền thông minh, dân trí cao, nhân lực bản địa kỹ thuật.
Huyện Lục Yên – với diện tích 810 km² và hơn 108.000 dân – là vùng đất giàu tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là đá quý. Trước khi sáp nhập, huyện đã xây dựng định hướng trở thành trung tâm khai khoáng bền vững, du lịch đá quý, kết hợp bảo tồn văn hóa bản địa và phát triển xã hội. Mục tiêu đến 2030 và tầm nhìn đến 2050 đặt nền móng cho một Lục Yên hiện đại, đa ngành, xanh và bền vững.
